Rachunki terminowe, czyli jak oszczędzać
11.08.2003 Materiał pochodzi z Portalu Edukacji Ekonomicznej NBPortal.plLokaty terminowe w bankach to jedna z najpopularniejszych form lokowania oszczędności. Popularna nie oznacza jednak najkorzystniejsza i nie dla wszystkich wygodna. Czym są lokaty terminowe? Dlaczego warto oszczędzać w banku? W jaki sposób wybrać odpowiednią lokatę?
Symulacja dochodów, które przynosi nasz rachunek, i kosztów, jakie ponosimy, korzystając z usług bankowych, pokazuje, jak niewielki jest efekt finansowy. Rachunek dochodów i kosztów wypada jeszcze mniej atrakcyjnie, gdy uwzględnimy inflację. Inaczej mówiąc, gdy porównamy stopę procentową rachunku bieżącego, odpowiednio skorygowaną o koszty posługiwania się rachunkiem, ze stopą inflacji, to okaże się, że rachunek bieżący nie ustrzeże naszych oszczędności przed inflacją, zatem musimy znaleźć efektywniejszą formę zainwestowania posiadanych pieniędzy. Prostym sposobem jest lokata bankowa. Wystarczy tylko otworzyć gazetę, by znaleźć tabelę zestawiającą oprocentowanie lokat terminowych, oferowanych przez banki. Łatwo zauważyć, że banki proponują tym wyższe oprocentowanie, im dłuższy jest okres, na jaki pieniądze zostaną zdeponowane na lokacie terminowej.
Dlaczego banki w taki sposób kalkulują ofertę lokat terminowych? Dlaczego za pieniądze zdeponowane na rok bank jest skłonny zapłacić wyższą stopę procentową niż za lokatę półroczną? Odpowiedź na to pytanie wymaga zanalizowania sposobu, w jaki banki inwestują ulokowane w nich pieniądze. Gotówka, zdeponowana na lokatach terminowych, jest źródłem środków, z jakich banki finansują udzielone kredyty. Załóżmy, że bank uzyskuje lokatę w wysokości 12 mln złotych. Pieniądze zostają zdeponowane na rok. Bank udziela rocznego kredytu na 12 mln złotych. Kwota kredytu jest spłacana w równych ratach miesięcznych. Po upływie roku bank uzyskuje pełną sumę 12 mln złotych od kredytobiorcy, które następnie może oddać lokatodawcy. Przyjmijmy teraz, że bankowi udaje się pozyskać lokatę 12 mln złotych na pół roku. Kredytobiorca jest jednak zainteresowany uzyskaniem pożyczki w takiej wysokości na rok. Bank może, oczywiście, udzielić takiego kredytu, ale wie, że po pół roku uzyska połowę kwoty od kredytobiorcy, to znaczy 6 mln złotych, natomiast lokatodawcy musi oddać 12 mln złotych. W tej sytuacji bank będzie starał się znaleźć nowego lokatodawcę, chętnego do zdeponowania 6 milionów złotych na następne pół roku. Istnieje jednak ryzyko, że bank nie znajdzie takiego lokatodawcy, tym samym nie będzie w stanie zwrócić po pół roku zdeponowanych w nim pieniędzy.
Omawiane ryzyko, związane z niemożliwością wywiązania się ze zobowiązań wobec osób, które zdeponowały pieniądze w banku, nazywamy ryzykiem płynności. Oczywiście ryzyko płynności bank może wyeliminować, podnosząc stopę procentową od lokat rocznych i tym samym zachęcić lokatodawcę do zmiany decyzji i pozostawienia pieniędzy nie na pół roku, ale na rok. Dlaczego również lokatodawcy skłonni są domagać się wyższego oprocentowania, gdy decydują się na dłuższy okres lokaty? Otóż umowa lokaty polega na tym, że klient banku świadomie rezygnuje z możliwości dysponowania swoimi pieniędzmi w danym okresie. Tym właśnie lokaty terminowe różnią się od rachunku bieżącego. Decyzja taka musi zostać wynagrodzona, a tym wynagrodzeniem jest właśnie stopa procentowa. Zatem jest rzeczą naturalną, że stopa ta powinna być tym wyższa, im dłuższy jest okres rezygnacji z dysponowania pieniędzmi. Załóżmy, że znalazł się bank, który oferuje taką samą stopę procentową dla lokaty półrocznej i rocznej. Klienci banku natychmiast wybraliby półroczne lokaty. Lokatodawcy nie tracą na niej finansowo (po upływie 6 miesięcy mogą złożyć lokatę na następne pół roku i tym samym uzyskać taki sam dochód, jak na lokacie rocznej). Równocześnie klienci, deponując pieniądze na pół roku, umożliwiają sobie po tym okresie podjęcie decyzji inwestycyjnej innej niż przedłużenie terminu lokaty na następne sześć miesięcy. Inaczej mówiąc, uzyskują dostęp do swoich pieniędzy i mogą je dowolnie zainwestować.
Pełna swoboda dysponowania swoimi pieniędzmi często określana jest jako posiadanie płynności finansowej, co oznacza, że zgromadzone środki pieniężne w każdej chwili możemy przeznaczyć na dowolny wydatek lub inną inwestycję. Jeżeli zadeklarujemy lokatę pieniężną, to pozbawiamy się płynności finansowej, która polega na "zamrożeniu" naszych pieniędzy na okres trwania danej lokaty. Odzyskanie płynności finansowej polega więc na "odmrożeniu" pieniędzy z chwilą upływu okresu, na który lokata została złożona. Stopa procentowa jest zatem ceną, za jaką zgadzamy się zrezygnować ze swojej płynności finansowej w danym okresie. Podejmując decyzję o wyborze lokaty, powinniśmy więc brać pod uwagę termin, w którym najprawdopodobniej będziemy potrzebowali gotówki. Na przykład, gdy uzyskaliśmy ekstradochody w styczniu i mamy je zamiar wydać w czasie wakacji, to zdecydujemy się na założenie lokaty półrocznej.
Co będzie jeśli będę potrzebować pieniędzy wcześniej? Często jednak nie jesteśmy w stanie dokładnie przewidzieć, kiedy będziemy potrzebowali naszych pieniędzy. Dla takich klientów, którzy nie potrafią określić terminu, na jaki zamierzają zdeponować pieniądze, banki proponują tak zwane lokaty dynamiczne. Dla lokaty dynamicznej określony jest termin maksymalny, na jaki może ona zostać złożona. Załóżmy, że jest to pół roku. Mimo półrocznego okresu właściciel lokaty może ją podjąć każdego miesiąca. Jej oprocentowanie będzie jednak zmienne. Po upływie pierwszego miesiąca zostaną naliczone odsetki według stopy procentowej za lokatę jednomiesięczną. Po upływie drugiego miesiąca zostaną naliczone odsetki za ten miesiąc według stopy dla lokat dwumiesięcznych. Po upływie trzech miesięcy odsetki za trzeci miesiąc zostaną naliczone według stopy procentowej dla lokaty trzymiesięcznej. Proces naliczania odsetek w kolejnych miesiącach po coraz wyższej stopie procentowej będzie kontynuowany aż do szóstego miesiąca. Klient, wycofując lokatę na przykład po trzech miesiącach, uzyska skumulowane odsetki, obliczone według trzech stóp procentowych: jednomiesięcznej, dwumiesięcznej i trzymiesięcznej. Odsetki te będą większe od odsetek trzykrotnie odnawianej lokaty jednomiesięcznej, ale równocześnie niższe od odsetek uzyskanych z lokaty trzymiesięcznej.
Stopy procentowe dla środków pieniężnych lokowanych w bankach układają się w piramidę. U jej podstawy znajduje się najniższa stopa procentowa płacona za środki zgromadzone na rachunku bieżącym. Jest ona bardzo niska, ponieważ rachunek bieżący zapewnia nam pełną płynność zgromadzonych na nim środków. Możemy je pobrać z banku dowolnego dnia, dlatego często te środki finansowe określa się jako a vista. Następne, coraz większe stopy procentowe odpowiadają gotówce lokowanej na coraz dłuższe terminy. Lokatom jednomiesięcznym, trzymiesięcznym, półrocznym, rocznym odpowiadają coraz wyższe stopy procentowe. Załóżmy, że stopa procentowa lokaty trzymiesięcznej wynosi 5%, natomiast oprocentowanie lokaty półrocznej 7%. Zgodnie z naszymi rozważaniami, różnicę w oprocentowaniu możemy interpretować jako opłatę oferowaną lokatodawcy za pozbawienie się płynności finansowej na kolejne trzy miesiące. Warto podkreślić, że na ogół banki zezwalają klientom na wcześniejsze podjęcie lokat terminowych. Potocznie mówi się, że następuje zerwanie albo złamanie lokaty przez klienta. W takim wypadku bank nie wypłaca odsetek w ogóle albo tylko odsetki, wyliczone według specjalnej niskiej stopy, na przykład równej oprocentowaniu środków a vista.
Czym należy się kierować wybierając lokatę? Zawierając umowę z bankiem, zawsze należy sprawdzić w regulaminie lokat terminowych, według jakiej stopy procentowej zostaną naliczone odsetki, jeśli lokata zostanie przez nas zerwana. Podstawą założenia rachunku bieżącego lub złożenia lokaty terminowej są imienne umowy zawarte z bankiem. Inaczej mówiąc, zarówno lokata terminowa, jak i rachunek bieżący prowadzone są dla konkretnej osoby lub firmy. Nie można zatem założyć lokaty "na okaziciela". W pewnym stopniu jest to utrudnienie dla lokatodawcy. Na przykład: babcia - właścicielka lokaty nie może jej przekazać wnukowi na urodziny. Scedowanie jej na inną osobę oznacza złamanie lokaty, tym samym powoduje utratę oprocentowania. Część lokatodawców zabezpiecza się przed taką ewentualnością, ustalając z góry pełnomocników do zarządzania lokatą.
Nie jest to jednak przeniesienie własności lokaty, pełnomocnik ma jedynie prawo do dysponowania nią. Niedogodności związane z imiennymi lokatami nie zawsze dotyczą emitowanych przez banki papierów wartościowych, które mogą być wystawiane na okaziciela. Bankowy papier wartościowy może mieć postać materialną, jak również niematerialną (wówczas prowadzony jest bankowy rachunek papierów wartościowych, a ich nabywca dostaje tylko potwierdzenie w postaci tak zwanego świadectwa depozytowego). Bankowe papiery wartościowe, zarówno materialne, jak i zdematerializowane, mogą być przedmiotem kupna i sprzedaży. W odróżnieniu od lokaty, która ma charakter imienny i może być wycofana z banku tylko przez założyciela lokaty, bankowy papier wartościowy może wędrować z rąk do rąk aż do chwili jego wykupu. W tym momencie bank wypłaca pieniądze ostatniemu właścicielowi bankowego papieru wartościowego.
Copyright by Portal Edukacji Ekonomicznej NBPortal.pl
